DBANIE O ZDROWIE SWOJE I INNYCH
KSZTAŁTOWANIE I UTRWALANIE POTRZEBY KORZYSTANIA ZE ŚWIEŻEGO POWIETRZAZdrowo jest oddychać czystym powietrzem. Sprzyja temu wietrzenie pomieszczeń oraz napełnianie wodą pojemników na grzejnikach co. w czasie zimy. Okna w mieszkaniu otwieramy z reguły zaraz po wstaniu z łóżka oraz przed snem. Sale przedszkolne czy szkolne, w których przebywają większe zespoły dziecięce, wymagają szczególnie częstego wietrzenia. Umiejętne zachowanie się w zależności od pogody i pory roku W czasie pobytu na dworze należy chronić się przed upałem (spokojna zabawa w cieniu), wiatrem (wykorzystanie budynków i drzew jako osłony), zimnem (zabawy ruchowe, roztarcie dłoni, stosowanie kremu ochronnego na twarz), słońcem (używanie okularów ochronnych i kremu na plaży, w górach). Ruch, wycieczki i sport jako źródło zdrowia i radości Siedzący tryb życia wpływa ujemnie na rozwój dziecka. Dzień należy rozpoczynać gimnastyką przy otwartym oknie. Już dzieci 6-letnie należy stopniowo zachęcać do brania udziału w wycieczkach z elementami sportu. Rodzaje sportu szczególnie wskazane dla przyszłych uczniów to gimnastyka i lekkoatletyka, pływanie, gry z piłką i sporty zimowe. Wspólne wycieczki i zajęcia sportowe dzieci i rodziców są szczególnie przyjemną i pożyteczną dla zdrowia formą rozrywki i wypoczynku. Przyzwyczajanie dzieci do przebywania w warunkach higienicznych i dbania o ich przestrzeganie Stół do zajęć powinien być oświetlony z lewej strony, aby pracując prawą ręką nie zasłaniać miejsca pracy. Zbyt słabe oświetlenie zmusza oczy do nadmiernego wysiłku i może spowodować lub nasilić posiadane wady wzroku. Czytaną książkę należy oprzeć o podstawkę w odległości około 40 cm od oczu. Oko jest bardzo delikatnym narządem, skłonnym do infekcji. Oczu nie należy dotykać rękami czy brudną szmatką (nieraz używaną przez dzieci w wieku przedszkolnym zamiast chustki, np. w czasie kataru). Oddzielnego omówienia wymaga właściwe korzystanie z telewizji, której nadużywanie może bardzo niekorzystnie odbić się na całokształcie rozwoju dziecka. Ściana, przy której stoi telewizor powinna być w czasie oglądania programu oświetlona za pomocą lampki nocnej. Na ekran patrzymy z odległości 3—4 m, tym dalszej, im większy jest ekran. Zbyt silne bodźce wzrokowe i słuchowe wyzwalają nadmierne emocje u odbiorcy — mogą prowadzić do zaburzeń w psychice dziecka. Od najmłodszych lat dzieci należy wdrażać do wybiórczego oglądania programów — zarówno w imię ich zdrowia psychicznego jak i moralnego. Dzieci powinny korzystać z programów dla nich przeznaczonych Gwar, krzyk, hałaśliwa muzyka są szkodliwe dla zdrowia, męczą, utrudniają skupienie uwagi przy zabawie czy pracy, uniemożliwiają wypoczynek. W czasie zajęć zespołowych trzeba umieć powstrzymać się od głośnego rozmawiania, aby nie przeszkadzać innym, nie zagłuszać wypowiedzi nauczyciela itp. Ucho jest przyrządem bardzo delikatnym. Niespodziewany, silny dźwięk (huk, krzyk, gwizd) spowodowany choćby w formie koleżeńskiego żartu może stać się przyczyną poważnego uszkodzenia słuchu. Zarówno w domu rodzinnym, jak i w sali przedszkolnej sześciolatek powinien mieć wydzielone miejsce na przechowywanie swoich rzeczy (ubrania, przyborów itp.) oraz „swoje miejsce" do tzw. zabaw i zajęć stolikowych. Prawidłowa wysokość stołu, przy którym sześciolatek bawi się, rysuje,' korzysta z książek, spożywa posiłki itp. — pozwala na swobodne oparcie przedramienia na blacie, bez unoszenia barków ku górze. Dziecko siedzi wtedy prosto, kiedy całymi stopami dotyka podłogi, plecy opiera o poręcz krzesła. Siedzenie na podwiniętej nodze lub z lewą ręką opuszczoną pod stół prowadzi do powstawania wad postawy, a nawet kalectwa. Nauczyciel powinien tak prowadzić zajęcia, aby dzieci mogły co kilkanaście minut zmieniać rodzaj wykonywanych czynności i zajmowanej pozycji. Po zajęciach wymagających większego wysiłku umysłowego naj-zdrowiej jest odpoczywać w ruchu, po wysiłku fizycznym — trzeba na chwilę usiąść lub najlepiej położyć się na plecach. Zajęcia z 6-latkami organizujemy na powietrzu bądź w lokalu, starannie, systematycznie przewietrzanym i sprzątanym zgodnie z wymogami higieny. Najbardziej pożądany sprzęt do utrzymania czystości to odkurzacz i wilgotna ścierka. Śmieci należy codziennie wysypywać z koszy do specjalnego pojemnika.
KSZTAŁTOWANIE CZYNNEJ POSTAWY W ZAPOBIEGANIU CHOROBOM
Hartowanie zapobiega chorobom Godnymi polecenia sposobami są: gimnastyka poranna, mycie się w zimnej wodzie, spanie przy otwartym oknie, stosowanie lekkiej odzieży w dzień i okrycia w nocy. Proces hartowania powinien przebiegać systematycznie ze stopniowym zwiększaniem wymagań — w miarę uodporniania się organizmu. Chorobą można się zarazić i przenieść ją na innych. Stosowanie prostych środków ostrożności (zasłanianie ust w czasie kaszlu, wstrzymywanie się od wizyty u chorego kolegi) chroni przed przenoszeniem się chorób. Objawy choroby zauważone u siebie i innych dzieci (wysypka, obrzęk, skaleczenie) należy zgłosić nauczycielce lub rodzicom. Wcześnie wykryte przypadłości są łatwiejsze do wyleczenia. Lekarz bada dzieci po to, aby wyleczyć chorobę wcześniej, zanim sama da znać o sobie. Szczepienia zapobiegają chorobom zakaźnym. Zeby uzyskać odporność, trzeba być szczepionym wielokrotnie. Zadaniem lekarza czy pielęgniarki jest ochrona i wzmocnienie naszego zdrowia, dlatego też trzeba posłusznie wykonywać ich polecenia i dzielnie pomagać w zwalczaniu choroby. UWAGI METODYCZNE Przy realizowaniu zadań zawartych w dziale zatytułowanym „Dbanie o zdrowie swoje i innych" głównym celem jest wyrabianie u 6-latków czynnego stosunku do zdrowia. Należy bowiem zdawać sobie sprawę z tego, że nadmierne rozbudzenie zainteresowania dziecka chorobami może prowadzić do hipochondrii. W wychowaniu zdrowotnym, tak jak w innych dziedzinach pracy wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi w wieku przedszkolnym, nauczyciel korzysta z całego szerokiego wachlarza metod i form. Jak wskazuje przedszkolna praktyka w zabawach spontanicznie podejmowanych, szczególnie przez dziewczynki, często występują takie treści, jak mycie, karmienie i ubieranie lalek, pielęgnowanie ich w chorobie, naśladowanie różnych zabiegów lekarskich. Związane to jest z uświęconym tradycją, w niejednym domu rodzinnym panującym przekonaniem, że dbanie o higienę, czy zdrowie, sprawy żywieniowe i porządkowe, a nawet opieka nad młodszym rodzeństwem, czy pielęgnowanie chorych — to sprawy nie dla chłopców. Ten podział ról nie wydaje się społecznie i tym samym wychowawczo uzasadniony. Zadaniem nauczyciela będzie więc także zachęcenie „przyszłych ojców" do przedszkolnej „zabawy w dom", do pełnienia porządkowych dyżurów i naśladowanie wzorów męskiego zachowania, polegające nie tylko na fizycznej sile czy okazywanej brawurze. Z kolei dziewczynki wymagać nieraz będą szczególnej zachęty do wzięcia udziału w grach, zabawach i sportach ćwiczących tężyznę fizyczną. Prowadząc tego typu zajęcia pamiętajmy jednak, że rozwój fizyczny sześciolatków nie jest jednakowy, i tym samym ich możliwości w zakresie siły, szybkości, zwinności czy odporności na wysiłek wykazują duże zróżnicowanie. Nauczyciela obowiązuje więc i w tej dziedzinie wychowania zasada indywidualizowania stawianych zadań, a wprowadzane formy zawodów sportowych nie mogą prowadzić do niezdrowej rywalizacji. Nie to jest ważne, że Janek biega najlepiej z całej grupy rówieśników, ale to, że Jola przebiegła dziś metę w czasie znacznie krótszym, niż w dniu poprzednim. Informacje dotyczące zdrowia nauczyciel przekazuje dzieciom głównie korzystając z nadarzających się ku temu okazji. Może to być np. przeprowadzona kontrola wagi czy wzrostu, szczepienia ochronne czy zachorowanie kolegi. Znaczną pomocą będzie tu właściwa współpraca z pracownikami służby zdrowia, włączenie ich w codzienne życie przedszkola. Spotykane u małego dziecka przysłowiowe lęki „przed białym fartuchem" wywołane są nader często wyłącznie niewłaściwą postawą dorosłych (straszenie, groźby). Nauczyciel powinien im świadomie przeciwdziałać, oczywiście wpływając również na środowisko rodzinne. Z wychowaniem zdrowotnym wiąże się także właściwie rozumiane wychowanie seksualne. W sposób naturalny dokonuje się ono w prawidłowo funkcjonującej rodzinie, która powinna być dla dziecka wzorem do naśladowania w dorosłym życiu. Stopień zainteresownia się sześciolatka sprawą płci, czy zagadnieniem rodzenia, ma charakter indywidualny. Uzależniony jest bowiem w ogromnej mierze od warunków środowiskowych i życiowych okoliczności. Rolą nauczyciela nie jest rozwijanie tych zainteresowań, ale dostarczenie we właściwym czasie (nieraz zastępując w tym miejscu nieświadomych tego obowiązku rodziców) odpowiedzi na zadawane pytania, zaspokajanie rodzących się niepokojów. Informacje przekazywane dziecku muszą być zawsze prawdziwe, podawane stopniowo w miarę jego pytań (nie na wyrost!). Forma uświadamiania powinna mieć z zasady charakter indywidualny, prosty, bezpośredni, bez zbytniego celebrowania danego problemu. Dziecko nie może odnosić wrażenia, że coś się przed nim ukrywa. Odpowiedzi szukać wtedy będzie nadal tym razem u rówieśników, czy starszych kolegów, uzyskując informacje podawane nieraz nie tylko w błędnej, ale i wulgarnej, czy nawet przerażającej formie. O skutkach tego typu uświadamiania można dowiedzieć się z istniejącej literatury pedagogicznej i lekarskiej. Dokładnie dwadzieścia lat temu zasiadłem po raz pierwszy w poradni dziecięcej i spotkałem się oko w oko z rodzicami moich pacjentów. Spotkania nasze trwają właściwie do dziś. Co mogę powiedzieć o rodzicach i opiekunach dzieci na podstawie tylu lat współpracy? Otóż, nic nie przesadzając, z kontaktów z rodzicami jestem ogólnie bardzo zadowolony, chociaż szczerze mówiąc milsze mi są kontakty z dziećmi niż z towarzyszącymi im osobami. Powiedziałem, że jestem zadowolony ogólnie, bo podobnie jak w każdym środowisku ludzkim, każdym środowisku zawodowym, tak i wśród rodziców są osoby bardziej lub mniej sympatyczne, bardziej lub mniej życzliwe i bardziej lub mniej kulturalne.