IMPROWIZACJA

Improwizacja dziecięca stanowi odrębny dział umuzykalnienia wymagający dokładnego metodycznego opisu. Na tym miejscu ograniczymy się jedynie do przedstawienia kilku konkretnych propozycji. Twórczość dziecięca znajduje ujście w plastyce, ruchu, słowach, muzyce. W umuzykalnieniu będzie to układanie prostych tekstów do podanych melodii i schematów rytmicznych lub też tworzenie własnych melodii. Będzie to również swobodna gra na instrumentach perkusyjnych oraz improwizacja ruchowa. Wypowiedź ruchowa sprawia dzieciom najmniej trudności. Swobodnie naśladują wykonywanie rozmaitych czynności, sposób poruszania się różnych postaci i zwierząt znanych z własnej obserwacji lub z opowiadań. Próbują wyrazić ruchem dynamikę i kontrasty rytmiczne. Skoczna muzyka pobudza je do spontanicznej reakcji ruchowej, nastrojowa uspokaja. Śpiewając o orkiestrze naśladują grę na różnych instrumentach, a następnie odgadują zagadki ruchowe zadawane przez kolegów (np.: Na jakim instrumencie wygrywa ,,na niby" stojący pośrodku koła kolega). Przy ćwiczeniach hamuj ąco-- pobudzających przybierają ciekawe pozy, tworząc „pomniki". Próbują odtworzyć ruchem charakter słyszanych utworów muzycznych. Takich przykładów można by wymienić wiele. Większe trudności sprawiają próby improwizacji słownej i melodycznej. Dzieci potrzebują czasu, aby zrozumieć, że ich własne propozycje są wyżej oceniane aniżeli powtarzanie choćby najładniejszych gotowych wzorów słownych i melodycznych. Zadaniem nauczycielki jest podkreślanie „inności" każdego przykładu bez zbytniego ganienia pomysłów mniej ciekawych, stereotypowych i prymitywnych. Przy ćwiczeniach z zakresu improwizacji obowiązuje zasada, że każda propozycja dzieci spotyka się z (mniejszą lub większą) aprobatą, jest to bowiem jedyny sposób, aby zachęcić je do szukania nowych rozwiązań. Pierwsze ćwiczenia improwizacyjne muszą być bardzo proste. Może to być różne powiedzenie słów: „dzień dobry", „jak się masz", „do widzenia" itp., może być również zawołanie dowolnego kolegi i przedstawienie się własnym imieniem i nazwiskiem. Dzieci mogą powiedzieć to cicho, głośno, wolno, szybko, nisko, wysoko... (grubo, cienko) itp. Po wyczerpaniu wszystkich możliwości mowy nadchodzi moment, gdy w celu znalezienia innej formy wykonania pozostaje tylko śpiew. Czasem dzieci same zaczynają śpiewać, częściej pomysł ten nasuwa im nauczycielka. Dalsze tematy do improwizacji słownej lub melodycznej mogą być zaczerpnięte z obserwacji otaczającej przyrody, z życia codziennego, mogą być oparte na opowiadaniach, wierszach, wyliczankach dziecięcych, przysłowiach i porzekadłach. Dzieci mogą „opowiadać śpiewaniem", np. co robiły w niedzielę przed południem, co widziały na spacerze, jakie mają ulubione zabawki, jak nazywa się ich najlepszy kolega czy czworonożny przyjaciel. Mogą własnymi słowami budzić śpiącego misia z piosenki, mogą również śpiewem zapraszać do tańca zabawki z kącika lalek. Dzieci z pewnością znają różne wyliczanki, takie jak: „ene, due, likie, fakie, torbę borbe ósme smakie, deus, deus, kosmateus, e morele baks" lub: „entliczek, pentliczek, czerwony stoliczek, na kogo wypadnie, na tego bęc". Zadaniem nauczycielki jest zachęcanie dzieci, aby spróbowały różnie akcentować, a potem śpiewać te wyliczanki tak samo, jak robiły to przy pierwszych ćwiczeniach improwizacyjnych. W ten sam sposób wykonywać można przysłowia i znane porzekadła. Dzieci zwykłe znają porzekadło: „Siała baba mak, nie wiedziała jak, a dziad wiedział, nie powiedział, a to było tak". Ze względu na prosty tekst i urozmaiconą budowę rytmiczną nadaje się ono doskonale do wykorzystania przy nauce improwizacji. Dzieci próbują ułożyć własną melodię do tekstu. Można im w tym pomóc wskazówkami typu „spróbuj zaśpiewać wesoło", a teraz może uda ci się smutno?", lub „jedno dziecko zaśpiewa szybko tak, żeby chciało się przy tym tańczyć, drugie wolno i cicho, żeby zachciało się nam spać." itp. Kolejne zestawienie .dwóch różnych improwizacji melodycznych utworzy prostą krótką formę muzyczną dwuczęściową, tak zwane A—B. s Improwizacja na instrumentach perkusyjnych może mieć charakter swobodny lub ilustracyjny. W pierwszym przypadku dziecko -gra „co chce" na dowolnym instrumencie. Nie może to jednak trwać zbyt długo, aby ćwiczenie nie znużyło dzieci, a także nie wprowadziło zamieszania na zajęciach. W drugim przypadku dziecko ilustruje na instrumencie podany sobie temat. Może to być „mały deszczyk, duży deszcz i ulewa" odtworzone na bębenku i trójkącie. Dodatkowe użycie przy tym talerzy metalowych będzie oznaczało grzmoty i burzę. Inny wariant, to „szum wiatru w lesie, kukanie kukułki i stukanie dzięcioła" — wykonane na cymbałkach. Glissando pałeczką w górę i w dół po cymbałkach oznaczać będzie wiatr, powtarzające się dwa dźwięki (co druga płytka) naśladować będą kukułkę, a uderzenie pałeczką w drewnianą obudowę zastąpią dzięcioła. Inna możliwość, jaką stwarzają instrumenty, to odtwarzanie imion, nazw roślin i ptaków, krótkich tekstów podanych przez nauczycielkę lub wymyślonych przez dzieci. Ćwiczenie to polega na dokładnym oddaniu rytmu słownego na dowolnie wybranym instrumencie. Wszystkie wyżej prezentowane ćwiczenia z zakresu improwizacji mają na celu wytworzenie w dzieciach twórczej postawy, która powinna towarzyszyć każdej ludzkiej działalności i w wieku przedszkolnym — i przez całe życie. Dokładnie dwadzieścia lat temu zasiadłem po raz pierwszy w poradni dziecięcej i spotkałem się oko w oko z rodzicami moich pacjentów. Spotkania nasze trwają właściwie do dziś. Co mogę powiedzieć o rodzicach i opiekunach dzieci na podstawie tylu lat współpracy? Otóż, nic nie przesadzając, z kontaktów z rodzicami jestem ogólnie bardzo zadowolony, chociaż szczerze mówiąc milsze mi są kontakty z dziećmi niż z towarzyszącymi im osobami. Powiedziałem, że jestem zadowolony ogólnie, bo podobnie jak w każdym środowisku ludzkim, każdym środowisku zawodowym, tak i wśród rodziców są osoby bardziej lub mniej sympatyczne, bardziej lub mniej życzliwe i bardziej lub mniej kulturalne.

Polecamy strony