WYRABIANIE NAWYKÓW
Higiena skóry i włosów
Przy pracy i zabawie każdy z nas brudzi się i poci. Aby być zdrowym i estetycznie wyglądać, należy myć codziennie całe ciało ciepłą wodą i mydłem. Każdy domownik powinien mieć własny ręcznik, gąbkę, grzebień i szczotkę do zębów. Brudne ręce są przyczyną chorób. Ręce należy myć po zabawie i pracy, przed jedzeniem, odrabianiem lekcji, po wyjściu z ubikacji. Mycie wodą bieżącą jest skuteczniejsze i wygodniejsze niż mycie w misce.
Do zabiegów higienicznych należy także dbałość o włosy i paznokcie. Włosy trzeba myć co kilka dni, czesać zaś (czystym grzebieniem) kilka razy w ciągu dnia. Krótkie paznokcie są estetyczne i łatwo je utrzymać w czystości.
Sześciolatek umie sam posługiwać się przyborami toaletowymi, umie odkręcać i zakręcać krany. Urządzenia sanitarne (umywalkę, wannę, ubikację) zostawia po użyciu czyste.
Chusteczkę do nosa powinno się zmieniać zależnie od potrzeby, nawet wielokrotnie w ciągu dnia. Najbardziej higieniczne są chusteczki służące do jednorazowego użytku.
Higiena jamy ustnej
Zepsute zęby mogą powodować choroby całego organizmu. Zęby mleczne należy także leczyć. Aby zapobiegać chorobom zębów trzeba je myć przed śniadaniem i po kolacji w następujący sposób: szczotkuje się ruchami okrężnymi wzdłuż osi zębów wszystkie powierzchnie około 3 minut. Służy do tego mała, nylonowa szczotka i pasta.
Codzienne picie mleka, jedzenie sera, gryzienie twardych owoców i warzyw to gwarancja zdrowych zębów. Ssanie palca, warg, ogryzanie ołówków i paznokci może doprowadzić do wady zgryzu (nieestetyczny wygląd, utrudnione żucie pokarmów, wady mowy). Konieczna jest kontrola zębów co kilka miesięcy. Zdrowo jest jeść bez pośpiechu i dokładnie żuć pokarmy.
Higiena żywienia
Do życia i rozwoju organizmu potrzebne jest prawidłowe żywienie. Składniki pokarmowe zawarte w pożywieniu służą do budowy organizmu, regulacji jego czynności, są źródłem energii, zapobiegają chorobom. W mleku, serach, rybach, jajach, mięsie, podrobach i wędlinach zawarty jest budulec. Codziennie należy pić ponad 1 /2 1 mleka w postaci zupy mlecznej, kawy, kakao, budyniu. Bardzo wskazane jest także picie kefiru, jogurtu, maślanki, serwatki. Można je podawać jako koktajle z owocami i warzywami.
Energię czerpiemy z pieczywa, kasz, makaronu, masła, smalcu, oliwy. Ciemne pieczywo powinno wejść do codziennego jadłospisu. Również grubymi kaszami (pęczak, gryczana) należy zastąpić część potraw mącznych. Masło i oliwa są najbardziej wartościowe, kiedy są spożywane na surowo. Potrawy pieczone i smażone są trudno strawne. Owoce i warzywa pomagają w prawidłowym rozwoju. Zabezpieczają przed zachorowaniem. Należy je jadać codziennie przez cały rok, najlepiej w postaci naturalnej lub w surówkach. Wysoką wartość zdrowotną mają porzeczki, truskawki, poziomki, agrest i maliny oraz cytryny i pomarańcze.
W żywieniu dziecka polecane są szczególnie warzywa zielone i pomarańczowe: papryka, pomidory, kapusta, marchew, dynia, zielony groszek i fasolka, szpinak. Zimą i wiosną uzupełniamy jadłospis kiszoną kapustą, szczypiorkiem, sałatą, rzodkiewką i rzeżuchą. W każdym posiłku powinny być podane potrawy zawierające budulec, dostarczające energię oraz owoce i warzywa. Codziennie należy jadać inne potrawy, przyrządzane bezpośrednio przed spożyciem. Odgrzewane tracą wartość i stają się trudno strawne. Potrawy gotowane są zdrowsze od pieczonych i smażonych.
Jeść należy co 3,5—4 godziny, codziennie o tej samej godzinie. Posiłek poranny, będący podstawą całodziennej aktywności dziecka musi być szczególnie obfity i wartościowy. O ile sześciolatek — uczęszczający do ogniska czy klasy przedszkolnej spożywa śniadanie w domu — należy podawać je w pół godz. po wstaniu z łóżka. W skład pierwszego śniadania powinien wchodzić napój mleczny, pieczywo mieszane z masłem i różnymi dodatkami podanymi równocześnie (ser, wędlina, dżem, jajko) za to w niewielkiej ilości. Do tego sezonowe owoce lub warzywa. Podanie samej zupy mlecznej nie spełnia wymagań prawidłowego żywienia. II śniadanie to owoc lub warzywo i kanapka. Równocześnie podana szklanka mleka podnosi wartość tego posiłku. Cukierki, herbatniki, pączki itp. nie zastąpią II śniadania.
Obiad zawierać powinien jeden z produktów budulcowych (mięso, podroby, jajko, ser) oraz poza ziemniakami dwie jarzyny: jedną gotowaną, drugą w postaci surówki. Kompot lub słodycze stanowią uzupełnienie tego posiłku.
Kolacja złożona z potraw łatwo strawnych (mleko i produkty mleczne, kasze, białe pieczywo, dżem, miód, owoce) nie powinna być zbyt obfita. Zjedzona na 1 — 1,5 godz. przed snem nie utrudni nocnego odpoczynku.
Żywność musi być zabezpieczona przed muchami i gryzoniami, które przenoszą choroby. Lodówka pozwala na długotrwałe przechowywanie łatwo psujących się produktów.
Owoce i warzywa należy myć pod bieżącą wodą, aby zmyć brud i środki chemiczne służące do uprawy i ochrony roślin.
Picie surowej wody może prowadzić do zachorowania.
Poprawne zachowanie przy jedzeniu, czysto nakryty stół i estetycznie podane potrawy umilają posiłek.
Każdy członek rodziny powinien jeść własnymi sztućcami, na osobnym talerzu i pić z własnego kubeczka.
Higiena obuwia i odzieży
Aby mieć zdrowe nogi, należy nosić obuwie wygodne na płaskim obcasie. W ciągu dnia należy trzykrotnie zmieniać buty: w ognisku, czy przedszkolu chodzić w juniorkach, w domu w miękkich kapciach, po dworze w obuwiu dostosowanym do pogody.
Używanie butów, z których „wyrosło" starsze rodzeństwo powoduje zniekształcenia stóp.
Butów nie należy nosić bezpośrednio na bosych stopach. Przemoczone obuwie może być przyczyną zachorowań.
Czyszczenie i konserwowanie obuwia ważne jest ze względów higienicznych i estetycznych.
Latem zdrowo jest chodzić boso, po piasku i trawie. Odzież dostosowana do pory roku i pogody sprzyja zachowaniu zdrowia. Dziecko za ciepło ubrane poci się łatwo i przeziębią. Zbyt ciasne ubranie hamuje aktywność dziecka — jeden z podstawowych czynników jego rozwoju.
Bieliznę i odzież zmieniamy zależnie od potrzeby, co najmniej raz w tygodniu. Najbardziej higieniczne jest ubranie z bawełny i wełny.
Do ćwiczeń gimnastycznych dzieci powinny mieć specjalne stroje, nadające się do częstego prania. Chodzenie w stroju przeznaczonym do gimnastyki w ciągu dnia jest niehigieniczne.
Higiena snu
Dzieci potrzebują znacznie więcej snu niż dorośli. Przed snem z zasady zdejmujemy ubranie i dzienną bieliznę. Spać należy w tzw. bieliźnie nocnej. Każdy powinien spać w osobnym łóżku. Najżdrowiej jest spać przy otwartym oknie. Aby dobrze wypocząć, należy kłaść się spać wcześnie wieczorem. Poranne, długie wylegiwanie w łóżku wcale nie sprzyja zdrowiu.
UWAGI METODYCZNE
Wyrabianie nawyków higieniczno-kulturalnych to zadanie szczególnie trudne, wymagające nie tylko dużej wytrwałości i systematyczności, ale i inwencji wychowawczej. Zachodzi tu również konieczność wykazania dużego taktu i kultury społecznej ze strony nauczyciela. Problem higieny w kontaktach z rodzicami może być bowiem w niektórych przypadkach tematem bardzo drażliwym.
Dziecko powinno przychodzić do ogniska czy przedszkola czysto, właściwie ubrane. Postulat to bezsporny — ale przecież w ogromnej mierze jego realizacja zależy od domowych opiekunów dziecka. Gdy perswazje nie pomagają, nauczyciel może również spróbować przedstawić rodzicom sytuację ich dziecka, które np. zbyt ciepło ubrane staje się obiektem koleżeńskich żartów.
Dla uatrakcyjnienia zajęć związanych z realizacją tego działu wychowania zdrowotnego, spróbujmy połączyć wybrane treści z ciekawszymi tematami, np. wprowadzając moment przygody, sportu, harcerskich umiejętności. Apelujemy do aspiracji sześciolatków, a nawet wymagań mody — a także do zmysłu humoru. Stosowane formy nie powinny być przedydaktyzowane, ale zabawowe, interesujące. Mogą to być opowiadania, oglądanie ilustracji i przezroczy, konkursy, gry i inscenizacje, teatrzyk kukiełkowy, wystawy, dowcipne gazetki ścienne, barwne plakaty, zakładki, które przydadzą się nie tylko do czytania, ale i oglądania książek, oraz wywieszone hasła do odczytywania, zarówno dla rodziców jak i dla 6-latków, które zdobyły już umiejętność porozumiewania się za pomocą zapisu.
Oczywiście same wiadomości przekazywane dzieciom, choćby w najbardziej atrakcyjny sposób, nie zmienią jednak zasadniczo postępowania naszych wychowanków.
Aby wyrobić u dziecka właściwą postawę i nawyki, należy po pierwsze stworzyć ku temu odpowiednie warunki organizacyjne i wyposażeniowe, po drugie systematycznie przestrzegać wprowadzone przepisy i wymagania, po trzecie stale utrwalać i podnosić stopień prawidłowości wykonywanych przez dzieci działań w ramach samoobsługi. Aby sprawność przeszła w nawyk, należy stale ją powtarzać, zawsze w tych samych warunkach i w tej samej kolejności (np. przy myciu i wycieraniu rąk).
Postawa nauczyciela powinna wyrażać przekonanie o słuszności poczynań higieniczno-zdrowotnych. Do niego należy systematyczna kontrola w zakresie przyswajanych dzieciom nawyków. Ćwiczeniom musi towarzyszyć uczucie radości i zadowolenia dziecka, płynące z przekonania, że wyuczone czynności wykonuje coraz sprawniej.
Nauczyciel powinien interesować się tym, czy dziecko przychodzące do ogniska przynosi drugie śniadanie, co i jak je. Jeśli nie przynosi żadnego posiłku to nie należy interweniować wobec grupy, lecz omówić tę sprawę z rodzicami. Aby zachęcić do spożywania mleka, produktów mlecznych, warzyw i owoców trzeba zadbać, by stały się one codziennym składnikiem przedszkolnych „drugich śniadań" czy obiadów. Ten sam produkt można przyrządzić różnymi metodami, co urozmaica jadłospis.
Nową, nieznaną potrawę „wypróbujemy" z niewielką grupą dzieci, które otrzymają ją jako wyróżnienie. Taka nowość musi być starannie przyrządzona i ładnie podana, aby zainteresowała grupę. Jeśli warunki pozwalają, można wykonać w ognisku czy przedszkolu koktajl lub surówkę i zachęcić do sporządzenia takich potraw również w domu. Nauczyciel powinien inicjować te poczynania pamiętając o tym, że jest bacznie obserwowany przez dzieci. Niechętnym gestem czy uwagą w stosunku do potraw mało popularnych albo nie znanych spowoduje odrzucenie ich jako niesmacznych.
Dla zaznajomienia dzieci z rodzajami warzyw i owoców wykorzystujemy produkty dostarczone do przedszkolnej kuchni, przyniesione lub samodzielnie wyhodowane na przedszkolnych grządkach. Warzywa i owoce mogą stać się bohaterami bajek, inscenizacji, teatru kukiełek lub balu maskowego. Dzieci chętnie je narysują, wytną, ulepią.
Do tematyki żywieniowej można również wykorzystać przedszkolne loteryjki i układanki odpowiednio dobierając zestaw obrazków. W czasie wycieczki do sadu lub gospodarstwa ogrodniczego dzieci zapoznają się z masową uprawą warzyw i owoców. Można także założyć własną „domową" hodówkę wiosennych nowalijek w skrzynkach lub doniczkach, wykorzystując pietruszkę, szczypior czy rzeżuchę do urozmaicenia przedszkolnych posiłków.